Veel assistentiewoningen staan vandaag leeg. Dat is geen nieuw gegeven. Een aantal jaar geleden berichtten we hier al over in een eerder blogbericht. Sindsdien zijn nog eens duizenden extra assistentiewoningen bijgebouwd. Het is duidelijk dat er al jaren een overaanbod is. Maar tegelijkertijd hebben bepaalde doelgroepen van zorgbehoevenden en senioren het moeilijk om een aangepaste woning te vinden. De situatie op de markt van de assistentiewoningen is vandaag duidelijk verre van ideaal. We vatten de problematiek samen en bekijken wat de Vlaamse regering al ondernomen heeft.
Wat is een assistentiewoning?
Een assistentiewoning maakt deel uit van een “groep van assistentiewoningen”. Een groep van assistentiewoningen staat onder beheer van een zorgverlener die de zorgfunctie uitbouwt en de woningen beheert.
Een assistentiewoning dient te voldoen aan bepaalde voorwaarden:
- De woning is volledig aangepast en rolstoeltoegankelijk.
- In een groep van assistentiewoningen wordt minstens drie vierde van de woningen door personen boven de 65 jaar bewoond.
- De bewoner kan rekenen op een zorgpakket.
- De woning beschikt over een noodoproepsysteem zodat bewoners in geval van nood 24u/24u bijstand kunnen bereiken.
- In het gebouw is een gemeenschappelijke ruimte voorzien waar alle bewoners kunnen samenkomen en een bewonersraad.
- Een woonassistent is beschikbaar als aanspreekpunt bij vragen en mogelijke problemen.
Hoe is het gesteld met het overaanbod van assistentiewoningen ontstaan?
Vlaanderen telt vandaag ongeveer 36.500 assistentiewoningen, goed voor zowat 40.000 bewoners, verspreid over bijna duizend voorzieningen.
Deze snelle groei heeft echter geleid tot aanzienlijke leegstand. De cijfers lopen uiteen naargelang de bron, maar recente bevragingen wijzen in de richting van ongeveer een kwart leegstaande woningen. Uit een rondvraag bij de beheerders in het voorjaar van 2025 bleek dat ruim vier op de tien met leegstand kampen, en bij ongeveer een kwart gaat het om structurele leegstand van langer dan drie maanden. Vooral buiten de stedelijke centra is het probleem groot.
Assistentiewoningen die verbonden zijn aan een woonzorgcentrum of die in de kernsteden liggen, doen het over het algemeen een stuk beter dan de zelfstandige groepen op het platteland. Van de eerder verhoopte verbetering is voorlopig weinig te merken, de druk op de markt houdt aan.
Maar het voornaamste struikelblok voor veel ouderen is nog steeds de kostprijs. Assistentiewoningen hebben veel faciliteiten en dus is de prijs ook navenant.
Particulieren kochten soms, verleid met de belofte van een mooi rendement, assistentiewoningen die ze ook op lange termijn moeilijk verhuurd kregen.
Een andere bestemming dan maar?
Eigenaars van groepen van assistentiewoningen die tal van woningen zien leegstaan, proberen hun investering te recupereren. Vaak door de assistentiewoningen als gewone appartementen aan te bieden. Een herbestemming met gevolgen.
- De particuliere eigenaar die zijn assistentiewoning kocht aan 12% BTW ziet deze gunstmaatregel wegvallen. Als de bestemming van het pand wijzigt, geldt opnieuw de standaard 21% BTW. De fiscus zal dan tot 15 jaar teruggaan om het verschil in achterstallige BTW terug te vorderen.
- Een hulpbehoevende 65+’er die vandaag een assistentiewoning huurt in een groep die herbestemd wordt, heeft geen enkele garantie meer op zijn zorg. De zorgfunctie kan dan immers helemaal wegvallen.
Oplossingen in zicht voor assistentiewoningen?
Sinds 2020 geldt een erkenningsplicht voor groepen van assistentiewoningen. De woningen dienen aan kwaliteitseisen te voldoen.
De Vlaamse regering heeft ingezet op het verstrekken van informatie aan kandidaat-huurders en potentiële kopers. Via www.checkassistentiewoning.be en de website van het Agentschap Zorg en Gezondheid vind je bijvoorbeeld heel wat informatie en tips.
Sinds begin 2020 is een omgevingsvergunning verplicht. Wie assistentiewoningen wil bouwen dient zich op voorhand te informeren bij de gemeente over het reeds beschikbare aanbod in de regio. Bij de opstart van het project zal hij tevens verplicht contact leggen met zorgaanbieders in de regio. Doet hij dat niet, of als blijkt dat in de regio al voldoende aanbod is, zal de vergunning geweigerd worden.
De nieuwe Vlaamse regering kijkt in haar beleidsplannen voor 2024 tot 2029 ook naar de leegstand zelf. Een van de pistes die onderzocht wordt, is om leegstaande assistentiewoningen open te stellen voor andere doelgroepen dan de klassieke 65-plusser met een zorgnood. Denk aan jongere mensen met een zorgvraag, mensen met een beperking of personen die na bijvoorbeeld een scheiding tijdelijk dringend woonruimte zoeken.
Daarnaast wordt gedacht aan mengvormen, waarbij erkende assistentiewoningen gecombineerd worden met andere woon- en buurtdiensten binnen eenzelfde site. Of en hoe die voorstellen concreet vorm krijgen, is op dit moment nog niet uitgeklaard, maar ze tonen wel dat men het overaanbod niet langer enkel vanuit de zorgsector wil bekijken.